خشمی بر دروس مصوب جدید وزارت علوم برای رشته مهندسی فناوری اطلاعات

توسط: مهدی ناصری

رشته مهندسی فناوری اطلاعات از همان سال ۱۳۸۱ که برای اولین بار در دانشگاه امیرکبیر تهران و بعد در دانشگاه صنعتی شریف تعریف و ارائه شد، همواره محل مناقشه بسیاری چه برای اساتید و صاحب‌نظران و چه برای خود دانشجویان این رشته بوده است. هنوز به خاطر دارم بحث‌های متضادی را که بسیاری از اساتید سر کلاس‌های درس داشتند. پیرامون این که آیا این رشته، جایگاه یک رشته مجزای دانشگاهی را دارد و یا یک رشته من-درآوردی است که در هیچ کجای دنیا جز ایران نمی‌توان شاهد آن بود.

به هر روی، ما این از این رشته فارغ التحصیل شدیم و سپس ادامه تحصیل دادیم و بسیاری از ما وارد فضای کسب و کار هم شد بدون آنکه ذره‌ای احساس کنیم مطالبی را که در دانشگاه خواندیم کم یا زیاد بود، خوب یا بد بود، متناسب یا نامتناسب بود. چرا که چنین ایرادی را می‌توان برای هر رشته‌ای حتی همان‌هایی که سال‌هاست جاافتاده هستند گرفت.

به هر حال، این بحث در سطوح بالای مدیریتی به خصوص در وزارت علوم و دانشگاه‌های معتبر همچنان ادامه پیدا کرد به طوری که بارها و بارها شاهد تغییر سرفصل‌های دروس این رشته بوده‌ایم. هر گاه تصمیم‌گیران ارادتی به حوزه مدیریت داشتند، درس‌های مدیریتی پررنگ‌تر شد، هر گاه که تصمیم‌گیران از بستگان رشته‌های نرم‌افزاری بودند تا توانستند درس‌های نرم‌افزاری بر آن افزودند و قس علی هذا.

Information technology in tag cloud

آنچه مسجل است ریشه عمده چنین مناقشاتی ذات بین رشته‌ای بودن مهندسی فناوری اطلاعات در دوره لیسانس است. ویژگی که در صورت تبدیل به فرصت می‌توانست منشا آموزش بسیاری از نیروهای خبره‌ای باشد که توانایی ارائه راهکارهای فناورانه مفیدی برای پر کردن شکاف بین مباحث کسب و کار و مباحث فنی-کامپیوتری دارند. اما آنچه تهدید برای این رشته و دانشجویان و فارغ التحصیلان آن شد برخورد سلیقه‌ای و «هر کسی از ظن خود شد یار من» تصمیم‌گیران در دوره‌های مختلف بوده است. بلوشویی که جز آشفتگی و بلاتکلیفی دانشجویان این رشته و افت شدید کیفی همه دانشگاه‌های در این رشته به بار نیاورد.

«گل بود به سبزه نیز آراسته شد»؛

حال وزارت علوم در آخرین مصوبه خود تصمیمات بسیار شگفت‌انگیزی در مورد سیلابس این رشته گرفته است. تصمیماتی که بلاهت، ناشی‌گری و برخورد سلیقه‌ای به شدت در آن موج می‌زند. تصمیمی که به طور قطع از این به بعد مشکلات و مناقشات موجود پیرامون این رشته و فارغ التحصیلان آن را روز به روز بیشتر خواهد کرد تا جایی که بیم حذف کامل این رشته را در سال‌های آینده دارم.

در اینجا نقدهایم را به چند مورد از تغییرات سرفصل جدید رشته فناوری اطلاعات بیان می‌کنم:

  • دو درس تخصصی و بسیار مفید مهندسی فناوری اطلاعات ۱ و ۲ حذف شده است. انگار شما دو درس مهندسی نرم افزار ۱ و ۲ را از رشته مهندسی نرم افزار حذف کنید. یعنی عملا ریشه این رشته زده شده است. در این دو درس بسیاری از مفاهیم مرتبط با مسائل کاربردی حوزه فناوری اطلاعات مطرح می‌شد و به طور کلی نقش به سزایی در شکل‌گیری بینش متمایز دانشجویان این رشته نسبت به آینده کاری و بازار فناوری اطلاعات داشت.
  • علاوه بر دو درس فوق درس مهندسی اینترنت که در بسیاری از دانشگاه‌ها به عنوان جایگزین مهندسی فناوری اطلاعات ۱ ارائه می‌شد در کمال شگفتی حذف شده و به دروس تخصص مهندسی نرم افزار اضافه شده است!!.
  • درس اصول و مبانی مدیریت حذف شده و با درس برنامه‌ریزی استراتژیک فناوری اطلاعات ادغام شده است!! فقط باید پرسید چرا؟! مباحث این دو درس گرچه شباهت و اشتراکاتی با هم داشتند ولی حتی سه واحد سابق نیز کفاف حجم بالای مباحث هر یک از آنها را نمی‌کرد. حالا استاد این درس چه ملغمه‌ای از دو مبحث سنگین را باید ارائه دهد و انتظار می‌رود دانشجو چه چیزی از این درس یاد بگیرد!؟
  • درس چندرسانه‌ای حذف شده است. در حالی که این مبحث یکی از ترندهای اصلی بازار و یکی از حوزه‌های بسیاری مهمی است که در دوره تحصیلات تکمیلی بسیاری از دانشجویان روی آن کار می‌کنند.
  • درس شبکه ۱ و ۲ ادغام شده و تنها یک درس شبکه ارائه می‌شود.
  • و اما گل سرسبد تغییرات جدید روی سرفصل‌های رشته مهندسی فناوری اطلاعات حذف درس‌های مهندسی نرم افزار ۱ و ۲ و ارائه تنها یک جایگزین (احتمالا برای درس مهندسی نرم افزار ۱) است با عنوان تحلیل و طراحی سیستم. من به هیچ طریقی این تصمیم و یا بهتر است بگویم این فاجعه را درک نمی‌کنم. چطور می‌توان انتظار داشت یک متخصص فناوری اطلاعات از رشته مهندسی IT فارغ التحصیل شود در حالی که هیچ چیزی در مورد متدولوژی های تولید نرم افزار نمی‌داند. این متخصص در چه موقعیت شغلی می‌تواند کار کند؟ این کمبود و نقصان را بعدا با چه هزینه‌ای می‌تواند جبران کند. دانشجوی فناوری اطلاعاتی که نداند چطور یک نرم افزار و سیستم اطلاعاتی تولید می‌شود واقعا به چه دردی می‌خورد؟
  • دروس تخصصی نرم افزار و سخت افزار مانند کامپایلر، سیگنال‌ها و سیستم‌ها، ریزپردازنده و… اضافه شده است! ظاهرا به نظر می‌آید این تصمیم تنها برای جبران کمبود واحدهای مهم و تخصصی است که به طرز ناشیانه‌ای حذف شده‌اند.
  • درس جدیدی با عنوان یکپارچه‌سازی کاربردهای سازمانی ارائه شده است که حتی خواندن و فهمیدن عنوان آن هم ملغمه ای از مباحث مختلف در ذهن متبادر می‌کند چه برسد به تدریس و تفهیم آن!

اشتباهات فوق به همراه چندین اشتباه دیگری را که به صورت برنامه‌ریزی شده یا سهوی برای این رشته در حال رخ دادن است، به هیچ وجه منطقی نمی‌توان توجیه کرد جز آنکه به تصمیم‌گیران محترم وزارت علوم بگویم خب خیلی راحت این رشته را حذف می‌کردید. در این صورت مجبور نبودید ملغمه‌ای از درس‌های بیربط را به خورد دانشجویانی بدهید که با هزار آرزو و هدف وارد این رشته شده‌اند.

انتظار می‌رفت تغییر دروس دانشگاهی رشته فناوری اطلاعات، در راستای تصحیح، بهبود و ارتقای مهارت‌ها و دانش دانشجویان این رشته در حوزه فناوری اطلاعات باشد نه برای وصل و پینه کردن مجموعه‌ای از دروس تنها به خاطر داشتن یک رشته بیشتر.

حوزه فناوری اطلاعات در چندسال اخیر به طرز خیره کننده‌ای در حال پیشرفت است. بسیاری از مباحث با سرعت بسیار بالایی در حال آفرینش و گسترش هستند. چرا به جای تحمیل مباحثی بسیار قدیمی سعی در اضافه نمودن مباحث جدید به دانشجویان این رشته نمی‌شود تا بتوانند سریع‌تر وارد چرخه ارزش‌افرینی در کشور شوند. یادگیری سیگنال سیستم‌ها برای یک دانشجویی که با علاقه به حوزه‌های کاربردی فناوری اطلاعات رشته‌ای را انتخاب کرده است مهم تر است یا یادگیری مباحث اینترنت، سیستم‌های اطلاعاتی، آموزش الکترونیکی، کسب و کارهای الکترونیکی، مبانی محاسبات پیشرفته و … .

من از طراحان این سیلابس جدید سوال می‌کنم. یک دانشجوی فناوری اطلاعات در کدام‌یک از درس‌های پیشنهادی شما برنامه‌نویسی وب را یاد می‌گیرد؟، یک دانشجوی فناوری اطلاعات در کدام‌یک از درس‌های پیشنهادی شما فناوری‌های جدید محاسباتی، موبایل و… را یاد می‌گیرد. و دهها پرسش بی‌پاسخ دیگر.

این چیدمان دروس چرا مبتنی بر نیاز جامعه و فناوری‌های اطلاعاتی تدوین نشده است. چرا سعی در تحمیل مطالبی غیرمرتبط و غیرکاربردی برای دانشجویانی را دارید که جز برای یادگیری مهارت‌های کاربردی وارد دانشگاه نشده‌اند!

به عنوان کسی که با یک رتبه خوب در کنکور، انتخاب اولم را IT مشخص کرده بودم و همواره از یادگرفتن مفاهیم مرتبط با آن لذت برده‌ام و در نهایت هم توانسته‌ام به عنوان هیئت علمی دانشگاه، دروسی را که خود دوست داشتم به دانشجویان این رشته تدریس کنم الان تنها واکنشی که می‌توانم در قبال این تصمیمات سراسر اشتباه بگیرم این است که دیگر به کسی توصیه نکنم این رشته را در مقطع لیسانس به عنوان رشته دانشگاهی خود انتخاب کند.